de dodo 27

Hij mag dan al een tijd zijn uitgestorven,nog altijd is de dodo wereldberoemd. Misschien komt dat wel omdat hij het eerste duidelijke slachtoffer was van de mens. De vogel werd in de zestiende en zeventiende eeuw door Nederlandse zeevaarders,die hen doodknuppelden en opaten,en hongerige honden en katten loslieten op zijn eiland Mauritius. Of misschien komt het wel gewoon omdat de plompe "walgvogel",er zo idioot bijliep.

VOC-vaarder Volkert Evertsz is de laatste die een dodo zag,in 1662 op een eiland nabij Mauritius. Daarna werd van de vogel niets meer vernomen,hoewel er een ontsnapte slaaf genaamd Simon in 1674 bezwoer een dodo te hebben ontmoet. Maar of het dier daarna was uitgestorven,is een ander verhaal. Het is heel logisch dat een soort na de laatste waarneming nog een tijdje voort bestaat.

Vandaag ontvouwen een Britse en een Amerikaanse bioloog een wiskundige formule om de uitsterfdatum van dieren als de dodo te bepalen. Neem de jaartallen waarop het dier nog werd gezien,stop die in een wiskundige reeks genaamd een "Weibulldistributie", en je vindt de datum waarop het beest in kwestie naar alle waarschijnlijkheid het loodje legde. Voor de dodo pakt de berekening gunstig uit:David Roberts van de Britse Koninklijke Botanische tuin en Andrew Solow van het Amerikaanse Woods Hole oceanografische instituut denken dat de laatste dodo in het jaar 1690 stierf-28 jaar na de waarneming door Evertsz.

Leuk geprobeerd,maar de methode kent nadelen, oordelen vakgenoten. Roberts en Solow geven zelf al aan dat er sprake is van een kanscurve: 1690 is het jaar waarin de kans dat de dodo uitstierf het grootst is,maar zelfs 1669 of zelfs 1779 kan volgens de wiskundigen ook. Bovendien hangt het er maar van af over welk dier je het hebt,en hoeveel mensen er in de buurt zijn om het beest in kwestie waar te nemen.

Afgezien daarvan: het blijft een hachelijke zaak om koele wiskunde los te laten op de grillen van de geschiedenis. Het uitsterven van een soort kan opeens in een stroomversnelling komen,bijvoorbeeld als er een schip vol hongerige zeelieden langskomt.

Toch spreekt ecoloog Stuart Pimm in een commentaar in Nature van een belangrijke verbetering. Volgens de huidige definties is een dierensoort uitgestorven als hij twintig of vijftig jaar niet meer gezien is. " Dat zou betekenen dat er de afgelopen vijftig jaar nauwelijks soorten zijn uitgestorven", constateert Pimm. "Naieve interpretaties van die tellingen kunnen de uitkomst opleveren dat er de laatste vijftig jaar minder soorten uitsterven".

De nieuwe rekenmethode heeft het voordeel dat je er ook mee kunt voorspellen wanneer een bedreigd dier naar verwachting uitsterft,vindt de ecoloog,het enige wat je daarvoor hoeft te doen is de hoeveelheid keren dat er een bepaald doer nog is gezien in die formule.

Op de rode lijst van bedreigde dier-en plantesoorten van het IUCN word gewag gemaakt van het feit dat men gaat van tienduizend naar twaalfduizend soorten.

Voor de dodo gaat die vlag niet meer op,want niemand twijfelt eraan dat het doek van de wandelvogel voorgoed is gevallen. Dan mag de dodo nog van geluk spreken dat hij postuum beroemd is geworden. Als sukkel weliswaar,maar toch. " de dodo is een universeel symbool van stomzinnigheid,en de fatale gevolgen daarvan". Aldus ecoloog Pimm.

de dodo 26

De meeste beenderen van de dodo die nu tentoongesteld zijn in musea, werden voor het merendeel ontdekt rond 1865 in Mare aux Songes in Mauritius.George Clark,een leraar in Mahébourg, werd geintresseerd in Dodo's na het lezen van het standaardwerk over de dodo, The dodo an its kindred, geschreven door Strickland en Melville. Hij vroeg zich af of er al dan niet beenderen terug te vinden waren of andere aanwijzigingen van de dodo op het eiland. Hij zette eerst in op verschillende archeologische sites,zonder enig resultaat. Waarop hij inzette op de meer moerassige gedeelten van het eiland,met de gedachte dat de beenderen daar beter zouden geconserveerd zijn. In september 1865 Gaf de Franse planteboer Gaston de Bissy de toestemming om het gebied Mare aux Songes droog te leggen. Clarke nam deze handreiking met beide handen aan. Hij bezocht de plaats samen met de planteboer, en maakte met de boer de afspraak dat elk been of beentje dat ze opgroeven opzij werd gelegd voor hem.In de eerste opgravingen werden er wel benderen gevonden,maar die waren alleen afkomstig van schildpadden,toch gaf Clarke de moed niet op en bleef geloven in zijn theorie.Mijnheer Bissy gaf hem twee werkmannen ter beschikking,om zo nog eens een keer de stinkende bodem van het moeras te doorzoeken,met hun blote voeten. Na nog vele onvruchtbare pogingen,kwamen er op een middag toch dodo-beenderen bovendrijven.Aangemoedigd bleven ze verder zoeken,en op een bepaald moment kwamen er zo veel beenderen bovendrijvendat ze een volledig skelt konden reconstrueren als ze dat wilden.Op een paar beenderen na zou dit zeker binnen hun kunnen liggen. Het enige nadel was dat de beenderen een zwarte-bruine kleur hadden aangenomen door hun vele jaren in het slijk. In de jaren die erop volgde vonden de haarkapper en amateur archeologist Thirioux nog meer dodo-beenderen in de gebieden van Montagne Le Pouce,Anse Courtois, Vallée des Prétres en Montagne Corps de Garde.

In oktober 1865,arriveerde er een kast vol beenderen in Londen gezonden door George Clark. Honderden beenderen gekocht voor honderden ponden,door het Britse Museum.Ze werden aan de zorg toevertrouwd van Sir Richard Owen (1804-1892) de superintendant van het Natuurhistorische departement. Deze multi-getalenteerde man was een dokter, maar doceerde ook fysiologie aan het college voor chirurgen,en paleontologie aan de school voor Mijnen.Hij was tevens een autoriteit op het gebied van de comperatieve anatomie.Zijn publicaties over het subject fossielen waren erg invloedrijk,en belangrijk leesmateriaal voor wetenschappers in verschillende deelgebieden van de wetenschap. Owen hield zijn eerste lezing over vindingen van Clark in januari 1866. In dat zelfde jaar publiceerde hij zijn eerste artikel in,tesamen met een prachtige lithografie in " Transactions of the zoological society". Een meer gedetailleerde publicatie verscheen in 1869, ze bevatte een detail van het skelet dat gereconstrueerd was onder zijn supervisie. De blauwdruk voor zijn onderbneming was de " Edwards" dodo door Saverij.

de dodo 25

Nog een leuk boek over de dodo's, al is dit wel een fictieboek,erg leuk.

Dick King Smith: Dodos are forever (Puffin Books)

Het verhaal over een kolonie dodos,en hun samenleven met de mens,hilarisch

de dodo 24

Er zijn doorheen de jaren vier reconstructies gemaakt van de dodo.

Deze zijn te bezichtigen op volgende locaties:

Reconstruction ( Natuurhistorisch museum, Londen)

Reconstruction Dick Hellenius, 1967 ( Zoologisch museum, Amsterdam)

Reconstruction Ben van Wisse,1994 ( Zoologisch museum Amsterdam)

Reconstruction Andrew Kitchener,1990 (Historisch museum,Schotland)

de dodo 24

Roelant Saverij die we op dit blog al eens besproken hebben heeft zowat drie tekeningen en tien schilderijen gekocht waarin een of meerdere dodo's voorkomen

Hier kan je ze bewonderen:

Tekening van drie dodos. Gemaakt tussen 1604 en 1612. Croker kunstgalerij, Sacramento,USA.

Paradijs. 1626. Staatsmuseum Berlijn

Landschap met Orpheus en de dieren. 1626. Mauritiushuis, Den Haag.

Dodo als hoofdobject tussen drie andere vogels,ook bekend als de Edwards dodo. Ongesigneerde en ongedateerde tekening. Natuurhistorisch museum,Londen.

Landschap met exotische vogels. 1628. Kunsthistorisch museum, Wenen.

Orpheus en de dieren. Staatsmuseum Berlijn

Landschap met Orpheus en dieren. Galerij von Graf von Schonborn,Pommersfelden

Na de vloed, Noah bedankt God voor de redding van de Creatie, museum van schone kunsten,Reims

Landschap met vogels en hert, Zoologisch genootschap, Londen

Landschap met exotische vogels, verkocht in 1959 door S. Nystad Lochem. De schilderij is gedeeltelijk of helemaal geschilderd door Hans II Savery. Locatie momenteel onbekend.

Landschap met exotische vogels en drie dodos. Verkocht de 19 de december bij het veilingshuis Leys. Locatie onbekend

de dodo 23

The Flock of the Dodos: The evolution Design Circus: Volledig te bekijken op you tube als je wil. Wel erg Amerikaans in opvatting. Maar een dvd met dodo in de titel is voor al meer dan genoeg om hem te bekijken.

Niet alle theorieen die erin verklaard worden zijn nonsens,maar het is inderdaad een andere opvatting dan de Europese manier om naar dit onderwerp te zien,en er allerhande theorieen rond te breien.

de dodo 22

Even tussendoor,nog een fait-divers over de dodo:

Ook de uitgeverswereld heeft zich laten inspireren door de dodo.

En zo is er in Groot-Brittanie een Dodo-press,een uitgeverij die zich specialiseerd in de publicatie en distributie van zeldzame en niet meer uitgegeven boeken.

de dodo 21

Plinius: Natuurlijke Historie in vijf delen

Hoe de dodo grote stenen binnenspeeld:

Op het eiland Mauritius in de Oost-Indies,en op andere plaatsen,zoals de West-Indies,vindt men een vogel zo groot als een zwaan,die men Dod-aersen of Dronten noemt,zij hebben grote hoofden,met een hoofdhuid als een muts,zij hebben geen vleugels, maar in plaats daarvan drie of vier zwarte slagpennen,en daar waar hun staart zou moeten zijn,hebben zij vier of vijf grijze krullige pluimen.Ze hebben een rond dik achterste,wat hun naam Dodaersen zou kunnen verklaren.In hun maag hebben ze naar gewoonte een steen zitten zou groot als een vuist.Deze heeft een grijs-bruine kleur en zit vol met gaten, en even hard als grijze steen.Het zeemans-volk van Van Neck noemde hem de Walgvogel (zieke dieren),omdat ze niet zacht of gaar konden koken,of omdat ze niet genoeg gewone duiven konden vangen,die eigenlijk veel beter smaakte;zodoende dat de Dod-aersen hen ziek maakte. Drie of vier van deze Vogels was genoeg om de hele crew van een schip eten te geven.Deze Dod-aersen werden ook ingelegd in het zout en mee genomen op hun reis.

de dodo 20

Hier zien we hoe er in de 17 de eeuw ook al duchtig gekopieeerd werd.

Deze beschrijving is genomen van het journaal dat Bontekoe naliet in 1646, op enkele wijzingingen na is deze tekst exact gekopieerd van de tekst van Bontius.

Alleen op het eiland Mauritius leeft een zeker dier van een curieuse verschijning, Dronte word het genoemd,of Dodaers. Het is in grootte gelijk aan de kalkoen of de Indonesische hen, in sommige gevallen is de gelijkenis treffend op andere punten dan weer niet. Met respect voor de veren,pluimen en staart. Hij heeft een groot en gedeformeerd hoofd dat bedekt isd met huid,dat geeft hem het aanzien van een koekoek. De ogen zijn groot en zwart. De nek levendig,vet en vooruitstekend. De bek is excessief lang,sterk en wit,met uitzondering voor de uiteinden,waar de onderkant zwart is en de bovenkant geel. Beiden zijn puntig en gedraaid. Hij opent breed zijn mond op een lelijke manier,is rond en dik van lichaam,en dat lichaam is bedekt met zachte,grijze pluimen,zoals de kalkoen. De maag en het achterste zijn dik,en hangen tot op de grond. Dat is waarom onze mannen onze ze dikaarsen noemen tesamen met hun slome gang.Aan beide kanten hebben ze verschillende veren met kleuren van geel en wit.Aan het achtereinde hebben ze vijf veren samengebonden in een staart van uniforme kleur.De benen zijn kort,geel en dik. ze lopen op vier sterke tenen. Deze vogel is traag in zijn bewegingen en dom,en laat zich gemakkelijk vangen. Het vlees en in bijzonder dat van de borst is vet en voedzaam. Het zo vullend dat wel honderd man van drie of vier Drontes kunnen eten. Als het vlees van de oude dieren niet goed gekookt word,is het hard om te verteren. Ze hebben harde en grote stenen in de maag die hard en hol zijn.

de dodo 18

De eerste originele Latijnse benaming voor de dodo was didus ineptus. Gegeven door Linnaeus,later zou de originele Latijnse benaming Raphus Cucullatus worden. De Latijnse naam die tot op heden ten dage word gegeven.

de dodo 17

Hier een opsomming voor mensen die graag het hier op dit blog besproken onderwerp de dodo ook eens te gaan bekijken om een beter beeld te krijgen van de dodo.

Zoologisch universiteit Oxford: nog een kop en een poot

Natuurhistorisch museum Londen: een poot (gezien)

Kopen hagen: een kop

Mauritius en de Verenigde staten: incomplete skeletten

Natuurhistorisch museum Leiden: vijf botten (gezien)

Praag: schedel van een dodo (gezien)

Dit is eigenlijk alles wat er wereldwijd van de dodo nog te bekijken valt. Wat ik zeer jammer vindt

Of zoals Jan Wolkers het verwoordde: alles wat er nog overblijft van de dodo, kun je meedragen op de bagagedrager van een fiets.

de dodo 16

Nog een interessant boek over de dodo:

Carla Pinto Correia: Return of the crazy bird-the sad strange tale of the dodo

Zij is meteen de enige die de ontwikkeling van de dodologie beschrijft in de 19 de eeuw,tegen de achtergrond van bittere wetenschappelijke onderzoekers aan verschillende Britse universiteiten- Owen, Strickland en Darwin.

Het boek ligt buiten dit hoofdstuk eigenlijk volledig in de lijn van het boek dat J van Hengst schreef over de dodo,alleen bevat het boek van Correia minder tekeningen.

de dodo 15

nog een fait-divers in verband met het thema dodo.

In ga in de mate van het mogelijke wat fait-divers met echt wetenschappelijke inzichten omtrent de dodo met elkaar afwisselen,zodanig dat deze blog wat leesbaar blijft.

Vandaag een kort berichtje:

Twee Nederlanders,en dan nog bekende ook waren echt in de ban van de dodo.

1) Jan Wolkers: die een boek schreef met de naam "De Walgvogel". En een essay "Mondriaan op Mauritius", waar het eiland in de titel uiteraard verwijst naar de verblijfplaats van de dodo.

2) Boudewijn buch, die naar eigenzeggen al de boeken in zijn bezit had die ooit over de dodo waren verschenen. En in zijn succesvol televisieprogramma "De wereld van Boudewijn Buch",heeft hij enkele afleveringen gewijdt aan de dodo. Waar hij in een van de afleveringen naar Mauritius gaat,en daar in het plaatselijke museum voor Natuurwetenschappen, van de directeur een botje van de dodo krijgt. Achteraf bleek het te gaan over het botje van een doodnormale kip. Of Buch dit ooit geweten heeft is nog maar de vraag.

de dodo 14

Scheepsjournaals die gewag maken van de dodo:

Heijndrick Dirrecksen Jolinck, bootsman van de Vrieslandt en later van de Amsterdam schrijft het volgende neer over zijn ervaring met de dodo:

....verder,vonden we ook grote vogels,met vleugels ter grootte van een zakdoek,zodanig dat ze niet kunnen vliegen,en hebben poten die gelijkend zijn met die van Portugese pinguins. De vogels hebben een maag die groot genoeg is om twee man te voorzien van een heerlijke maaltijd. Dit is tevens het lekkerste gedeelte van de vogel.

Reijer Cornelis, de bootsman van de Utrecht noteerd op 17 september 1598 het volgende:..... Aan boord brachten ze grote vogels vergelijkbaar met pinguins,maar tweemaal zo groot als een pinguins,maar tweemaal zo groot als een pinguin,ze kunnen niet vliegen maar hebben smalle vleugels zonder veren,en wandelen zoals een man die een erectie heeft,ze zijn gewoon van smaak,maar verschrikkelijk taai.

Philip Grimmaert,de scheepstimmerman is kort en bondig over deze vogels in zijn journaal:

Het waren grote vogels,bijna zo groot als een lam,die we doodsloegen en opaten,we noemden ze dodaersen ( dikke konten).

Er bestaat een tekening gemaakt door Willem van Westsanen,waarop hij de drie hierboven beschreven dieren afbeeldt en dan ziet men inderdaad de verhoudingen. De afbeelding bestaat uit de dodo,een lam en een pinguin. En de dodo is inderdaad zo groot als een lam

de dodo 13

Een van de oorzaken waarom de dodo is uitgestorven,is voornamelijk omdat hij werd gegeten door de mens. Maar over hoe de dodo smaakte bestaan eveneens misverstanden. Het is namelijk zo dat de Nederlanders die voor het eerst een kolonie hadden op Mauritius de vogel een bijnaam gaven "de walgvogel"- refererend naar zijn smaak. In latere geschriften word opgetekend dat het vlees zeer slecht smaakte. In vroegere geschriften echter werd gewag gemaakt dat het vlees taai was maar niettemin goed smaakte. Echter weer niet zo goed dan de normaal voorhanden zijnde duiven. De naam walgvogel werd voor het eerst gebruikt in het reisverslag van vice-admiraal Wybrand van Warwijck die de eilanden bezocht in 1598 en ze Mauritius doopte.

De etymologie van het woord is niet helemaal duidelijk. Hoewel er een consensus bestaat dat de naam waarschijnlijk pejoratief is. Sommige schrijven het toe aan het Nederlandse woord dodoor of luilak,maar het is waarschijnlijk meer gerelateerd aan dodaars ("knot-aars),refererend naar de knot van veren aan het achtereinde van het dier. Het woord dodo werd voor het eerst opgetekend in het reisverslag van Willem van Westsanen in 1602,maar het is onzeker of hij de eerste was die het woord dodo gebruikte,immers voor de Nederlanders,permanent gesetteld. Refererend naar het Encarta woordenboek en Chambers woordenboek etymologie komt "dodo" van het Portugese doudo (heden ten dage doido) wat betekent "zot" of "gek". Hoewel dat de hedendaagse Portugese naam voor de vogel dodo,genomen is van het internationale gebruikte woord dodo. Het Portugese woord doudo of doido zelf is dan weer een leenwoord uit het Oud-Engels. Een andere mogelijkheid is dan weer dat het een onomatopetische benadering is van de vogel zijn eigen voortgebrachte geluid,een twee-noot duifachtig geluid "doo-doo".

de Dodo 12

Even een klein fait-divers, doch niet onbelangrijk de dodo en de literatuur.

De komende informatie over de dodo zullen vooral wetenschappelijk van aard zijn.

Een kleine opsomming van boeken waarin naar de dodo verwezen wordt.

De negerhut van Oom Tom- Stowe Harriet Beecher

The war of the worlds- H.G. Wells

Alice's adventures in Wonderland- Lewis Carroll

The night-born- Jack London

Middlemarch- George Eliot

De reis van de Beagle- Charles Darwin

Captain Courageous- Rudyard Kipling

Little women- Louisa Mary Alcott

de dodo 11

De dodo word in de meeste gevallen afgebeeld als een dikke vogel. Deze stelling word ondermijnd door de Schotse natuuronderzoeker Kitchener die verklaart dat de dodo een " kleine en actieve vogel" was. En zo stelt hij het postulaat van Oudeman in vraag. De extreme dikheid van de vogel,die door vele ooggetuigen van dieeschreven op bepaalde tijdstippen,kon het resultaat zijn van een seizoensgebonden orgie.

de Dodo 9

Over de dodo en alleen de dodo is er eigenlijk doorheen de jaren weinig literatuur verschenen. Wetenschappelijke publicaties uiteraard wel,maar voor universiteiten en wetenschappelijke onderzoekcentra deze vrijgeven moet je hemel en aarde verzetten, en een goede motivatie hebben. Dus dat is een lange en moeizame rit die je moet uitzitten.

De literatuur die wel voorhanden is in de reguliere boekhandel en bibliotheek geven toch wel een vrij algemeen beeld van de geschiedenis en de kenmerken van de dodo.

Wat ik zou aanbevelen is de volgende literatuur:

J Van Hengst: dodo: een boek dat vrij algemeen de geschiedenis van de dodo weergeeft,en waar je niet echt van veel natuurwetenschappelijke themata op de hoogte moet zijn om hem te kunnen lezen. Het voordeel is wel aan dit boek dat het vrij veel foto's bevat van de dodo,en dat is toch mooi meegenomen. In gedachten houdend dat er over de dodo toch weer niet zoveel afbeeldingen bestaan. Echt een aanrader dit boek.

David Quammen: het lied van de dodo: Een boek dat deels de geschiedenis van de dodo belicht, als het ware in een ruimere context. Quammen handelt in zijn boek vooral over eilanden en de daar te ontdekken fauna en flora, en de moeilijkheden die expedities van dat niveau met zich meebrengen. Hij geeft vooral een goed beeld van hoe moeilijk het soms is om aan natuurwetenschappelijk onderzoek te doen. Dit is niet een van de eenvoudigste boeken om te lezen,maar als je echt doorbijt is het eigenlijk een pareltje.

Hugh Strickland: The dodo an its kindred (1848) wat eigenlijk de allereerste dodo-biografie ooit geschreven is. Dit boek is qausi onvindbaar,al heb ik er wel bepaalde delen van gelezen. Het is het verhaal van de dodo in een geromantiseerde vorm,met minder nadruk op de wetrenschappelijke onderbouwing en meer vanuit een observatie geschreven.

de Dodo 8

Om een goed beeld te geven van de dodo verwijs ik u graag naar een schilderij van Roelant Saverij:

Er zijn op het internet genoeg afbeeldingen te vinden van dit heerlijke schilderij.

Kleine geschiedenis:

Roelant Saverij (1576-1639) is de beroemdste Nederlandse dodoschilder uit de Gouden eeuw. Hij is nooit op Mauritius geweest maar misschien heeft hij levende dodo's gezien die door zeelui werden meegenomen naar Nederland. Die zien er dik uit omdat ze aan boord van het schip werden vetgemest. Roelant Saverij was een geliefde kunstenaar. Hij werkte ondermeer voor Keizer Rudolf II In Praag. Het schilderij dat Roelant Saverij schilderde met de dodo is identiek aan het echte skelet van de dodo. Het schilderij is in het bezit van het Natural Museum in London.

de dodo 7

Even iets over het leefgebied van de uitgestorven dodo:

Mauritius

Mauritius heeft aan fauna geen gebrek er is een varieteit van 300 unieke planten-en dierensoorten.

Enkele voorbeelden: de Tambalacoqueboom, beter bekend als de dodo-boom.

verschillende palm en orchideeensoorten

reptielen

de roze duif

de uiterst zeldzame Mauritiaanse torenvalk

Het enige inheemse zoogdier dat nog op Mauritius voorkomt is de friutvleermuis, ook met uitsterven bedreigd. Gevaarlijke dieren komen op Mauritius niet voor.

Naast het Feit dat het eiland Mauritius bekend is geworden door de uitgestorven Dodo, heeft ook de Mauritiaanse reuzenschildpad hetzelfde lot ondergaan.