2010 is uitgeroepen tot het jaar van de biodiversiteit,of van het leven op aarde.Het is ook de deadline die de internationale gemeenschap zichzelf had gesteld om de achteruitgang van de biodiversiteit te stuiten-een mijlpaal die bekendstaat onder de noemer "Countdown 2010". Recente wetenschappelijke analyses zijn echter weinig hoopvol.De erosie van de wilde fauna en flora zet zich onverminderd door,binnen,maar vooral ook buiten natuurreservaten.
Soorten lijken de vanzelfsprekende eenheden waarin de levende materie zich toont.Toch is over het concept "soort" al heel wat wetenschappelijke inkt gevloeid. Soorten blijken immers veranderlijk doorheen de tijd,want ze zijn onderhevig aan evolutie.Bovendien blijken de grenzen tussen soorten niet altijd waterdicht.Kruising tussen twee soorten kan soms zelf leiden tot een nieuwe soort,zoals recent werd aangetoond voor de kleurrijke,tropische Heliconiusvlinders.In het vier miljard jaar lange bestaan van het leven op aarde zien we een komen en gaan van soorten.Dat leren we aan de hand van onderzoek naar fossielen.Op de geologische tijdschaal neemt de biodiversiteit netto toe,maar er zijn enekele biodiversiteitcrissisen geweest.Het aantal soorten viel al een keer of vijf sterk terug-onder meer toen de dinosaurussen uitstierven-,maar groeide na enkele miljoenen jaren weer aan.Als een soort uitsterft,betekent dat een evolutionair eindpunt.De spreekwoordelijke levensboom heeft dan ook vele gesnoeide takken.Soorten kunnen bovendien ook overgaan in meerdere soorten.Uit het fossielmateriaal berekenden wetenschappers de gemiddelde snelheid waarmee de soorten " normaal" uitsterven.Dat geeft geen precies getal,maar een grootteorde.De berekeningen laten er geen twijfel over bestaan.Het huidige ritme waarmee soorten verdwijnen is honderd tot meer dan duizend keer hoger dan "normaal".Voor biodiversiteit bestaat er nog geen internationaal panel dat alle effecten op wereldschaal kritisch analyseert zoals het IPCC dat voor het klimaat doet.Maar er zijn wel internationale organisatieszoals de IUCN (International Union for Conservation of Nature), die de mate van bedreiging van soorten proberen vast te stellen.De oorzaken van de huidige biodiversiteitscrisis hebben alleszins een menselijke signatuur.Het succes van onze eigen soort heeft een hoog prijskaartje voor vele andere levensvormen.Maar in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt,is de oorsprong van die impact niet recent.Paleontologen zijn het erover eens dat de mens al vele duizenden jaren soorten heeft helpen verdwijnen door overbejaging.Vooral grote zoogdieren en vogels hebben daaronder te lijden gehad,zoals de holenbeer en het reuzenhert.Overexploitatie blijft tot vandaag een heikel punt.De populaties van vissoorten zoals de Atlantische kabeljauw en de blauwvintonijn zijn nu nog maar fracties van de populaties enkele decennia geleden.Jacht en visvangst zijn zeker de oudste invloeden van de mens op soorten,maar niet de enige.Het is vooral de indirecte invloed op soorten die almaar toeneemt.De menselijke bedrijvigheid doet natuurlijke leefgebieden krimpen en zorgt voor verontreiniging.Onbedoeld neveneffect is dat de biodiversiteit sterk achteruit boert.De jongste jaren komen er nieuwe invloeden bij,met name klimaatverandering en uitheemse soorten.Sommige soorten raken door menselijke activiteiten ver buiten hun natuurlijke areaal en kunnen daar een ravage aanrichten onder inheemse soorten.Het is vooral de combinatie van de verschillende factoren die vele soorten in toenemende mate de das omdoet.Als populaties door habitatverlies en -versnippering al erg klein zijn geworden,kunnen extreme weersomstandigheden de doodsteek geven.Toch zijn er ook soorten die primla gedijen in menselijke milieus.De merel evolueerde van een schuwe bosvogel tot een vlotte stadsbewoner.Biologen proberen uit te zozeken waarom sommige soorten zich makkelijkn aanpassen aan een wereld op mensenmaat,terwijl vele andere dat niet of niet genoeg doen om succesvol te overleven.
zondag 10 januari 2010
zaterdag 9 januari 2010
natuurideologie
Het natuurlijk evenwicht is een mythe,geen wetenschappelijk feit.De ideologie ontstond dankzij enkele invloedrijke denkers.
1)De Griekse filosoof Plato en zijn leerling Aristoteles, dé filosofen die het denken in het Westen en het christendom eeuwenlang dicteerden.Plato is de bedenker van de ideeenleer, die stelt dat alle direct waarneembare werkelijkheid een zwakke afspiegeling is van een ideaaltoestand.De ideale vrouw, de ideale natuur,de begrippen zijn 2.500 jaar later nog steeds in gebruik.
2)William Paley en de 'natuurlijke theologie' van ongeveer 50 jaar voor Charles Darwin.Het idee van een verloren paradijs dat hersteld moet worden,danken wij aan het christelijke zondevaldenken.Theologen verdedigen altijd het idee van de natuur als godsbewijs.De natuur werkt perfect zoals God die schiep, en die perfectie duidt op zijn scheppingskracht.De bekendste analogie is die van William Paley,"God de horlogemaker". Alle spelers in de natuur zouden in een perfect raderwerk op elkaar zijn afgesteld.Intelligent Design is Paley in een moleculair jasje.
3)Ernst Haeckel, de Duitse zooloog en tijdgenoot van Darwin.Hij bedacht de term 'ecologie'.
4)Lynn White.Het ecologisme als ideologie werd mede populair in kringen van milieubeschermers dankzij de invloedrijke paper 'On the Historical roots of our Ecological Crisis' van historicus Lynn White in Science in 1967. Hierin betoogt hij dat de christelijke ( en humanistische) mensvisie de oorzaak is van de natuurvernietiging die White meende waar te nemen.Deze visie zet de mens apart van de natuur,en White geloofde dat natuurvolkeren in harmonie leefden met de natuur. White's visie is inmiddels door paleo-ecologisch onderzoek achterhaald. Natuurvolkeren in zowel de Verenigde Staten als Nieuw-Zeeland waren veroorzakers van massa-extincties.
5)De meeste milieuverenigingen noemen zich ecologistisch.Dat betekent dat zij mens als onderdeel van de natuur willen zien.De visie staat tegenover het antropocentrisme van het humanisme,waarbij de mens de maat is van alle dingen.Bij ecologisme als ideologie treedt vaak spraakverwarring op. Want als de mens zichzelf hoort te zien als deel van de natuur,dan is zijn handelen ook automatisch natuurlijk. In dat geval is een Oosterscheldedam even natuurlijk als een beverdam.
1)De Griekse filosoof Plato en zijn leerling Aristoteles, dé filosofen die het denken in het Westen en het christendom eeuwenlang dicteerden.Plato is de bedenker van de ideeenleer, die stelt dat alle direct waarneembare werkelijkheid een zwakke afspiegeling is van een ideaaltoestand.De ideale vrouw, de ideale natuur,de begrippen zijn 2.500 jaar later nog steeds in gebruik.
2)William Paley en de 'natuurlijke theologie' van ongeveer 50 jaar voor Charles Darwin.Het idee van een verloren paradijs dat hersteld moet worden,danken wij aan het christelijke zondevaldenken.Theologen verdedigen altijd het idee van de natuur als godsbewijs.De natuur werkt perfect zoals God die schiep, en die perfectie duidt op zijn scheppingskracht.De bekendste analogie is die van William Paley,"God de horlogemaker". Alle spelers in de natuur zouden in een perfect raderwerk op elkaar zijn afgesteld.Intelligent Design is Paley in een moleculair jasje.
3)Ernst Haeckel, de Duitse zooloog en tijdgenoot van Darwin.Hij bedacht de term 'ecologie'.
4)Lynn White.Het ecologisme als ideologie werd mede populair in kringen van milieubeschermers dankzij de invloedrijke paper 'On the Historical roots of our Ecological Crisis' van historicus Lynn White in Science in 1967. Hierin betoogt hij dat de christelijke ( en humanistische) mensvisie de oorzaak is van de natuurvernietiging die White meende waar te nemen.Deze visie zet de mens apart van de natuur,en White geloofde dat natuurvolkeren in harmonie leefden met de natuur. White's visie is inmiddels door paleo-ecologisch onderzoek achterhaald. Natuurvolkeren in zowel de Verenigde Staten als Nieuw-Zeeland waren veroorzakers van massa-extincties.
5)De meeste milieuverenigingen noemen zich ecologistisch.Dat betekent dat zij mens als onderdeel van de natuur willen zien.De visie staat tegenover het antropocentrisme van het humanisme,waarbij de mens de maat is van alle dingen.Bij ecologisme als ideologie treedt vaak spraakverwarring op. Want als de mens zichzelf hoort te zien als deel van de natuur,dan is zijn handelen ook automatisch natuurlijk. In dat geval is een Oosterscheldedam even natuurlijk als een beverdam.
vrijdag 8 januari 2010
wittevlieg saboteert plantenalarm
De wittevlieg verwant aan de bladluis,houdt de lijfwachten van planten op afstand.
Als een bonenplant wordt belaagd door spintmijten, reageert ze daarop door geurstoffen af te scheiden die roofmijten aantrekken.Die eten de spintmijten op en doen dus dienst als natuurlijke lijfwacht.Het bestaan van dergelijke " alarmsystemen" was al langer bekend,maar onderzoekers van Wageningen Universiteit hebben nu ontdekt dat een gelijktijdige aantasting door verschillende plaagsoorten het mechanisme in de war kan sturen.Wordt een bonenplant tegelijk aangevreten door de tabakswittevlieg, dan daalt de produvtie van de geurstof waarop de roofmijten afkomen.De wittevlieg zet namelijk zelf een verdedigingssysteem op basis van andere plantenhormonen in gang dat interfereert met het mechanisme tegen spintmijten.De "roep om hulp" van de plant klinkt daardoor minder luid.De wetenschappers stelden dan ook vast dat spintmijten een duidelijke voorkeur hebben voor planten die al door wittevliegen worden aangetast en dat ze daar meer nakomelingen produceren.Het is nog niet duidelijk of de wittevlieg zelf voordeel haalt uit haar sabotage, zegt entomoloog Marcel Dicke."We hebben bij ons onderzoek niet bepaald of de eileg of groeisnelheid van de wittevlieg verbetert, al verwachten we dat wel.Anderzijds, als er meer spintmijten worden aangetrokken, dan leuidt dat tot extra concurerentie en dat is al snel een nadeel'.Omdat natuurlijke vijanden van plantenbeschadigers worden ingezet bij de biologische gewasbescherming, is het belangrijk de onderlinge relaties tussen plaagsoorten en hun belagers te kennen.
Als een bonenplant wordt belaagd door spintmijten, reageert ze daarop door geurstoffen af te scheiden die roofmijten aantrekken.Die eten de spintmijten op en doen dus dienst als natuurlijke lijfwacht.Het bestaan van dergelijke " alarmsystemen" was al langer bekend,maar onderzoekers van Wageningen Universiteit hebben nu ontdekt dat een gelijktijdige aantasting door verschillende plaagsoorten het mechanisme in de war kan sturen.Wordt een bonenplant tegelijk aangevreten door de tabakswittevlieg, dan daalt de produvtie van de geurstof waarop de roofmijten afkomen.De wittevlieg zet namelijk zelf een verdedigingssysteem op basis van andere plantenhormonen in gang dat interfereert met het mechanisme tegen spintmijten.De "roep om hulp" van de plant klinkt daardoor minder luid.De wetenschappers stelden dan ook vast dat spintmijten een duidelijke voorkeur hebben voor planten die al door wittevliegen worden aangetast en dat ze daar meer nakomelingen produceren.Het is nog niet duidelijk of de wittevlieg zelf voordeel haalt uit haar sabotage, zegt entomoloog Marcel Dicke."We hebben bij ons onderzoek niet bepaald of de eileg of groeisnelheid van de wittevlieg verbetert, al verwachten we dat wel.Anderzijds, als er meer spintmijten worden aangetrokken, dan leuidt dat tot extra concurerentie en dat is al snel een nadeel'.Omdat natuurlijke vijanden van plantenbeschadigers worden ingezet bij de biologische gewasbescherming, is het belangrijk de onderlinge relaties tussen plaagsoorten en hun belagers te kennen.
woensdag 6 januari 2010
Welk dier krijgt het meeste kroost
Welk dier is het vruchtbaarst?
En is het wel een handige strategie in de natuur om veel nageslacht te krijgen?
Alle diersoorten doen hun best om zo veel mogelijk levensvatbaar nageslacht op de wereld te zetten.Meestal is een gebrek aan voedsel of ruimte de reden dat het aantal afneemt, maar dit probleem hebben de dieren vaak zelf opgelost door verschillende voortplantingsstrategieen te ontwikkelen.Sommige soorten steken slechts weinig tijd en energie in de verzorging van hun kroost en kunnen daardoor veel nageslacht krijgen.De prijs voor deze strategie is dat de jongen zich niet al te best kunnen redden en vaak jong sterven.Dit geldt bijvoorbeeld voor veel vissoorten.Maar het aantal eitjes dat vissen leggen is soms indrukwekkend.Een goede kandidaat voor het vruchtbaarste dier op aarde is de maanvis, die ongeveer twee ton weegt.Het vrouwtje kan wel 300 miljoen eitjes leggen.Maar slechts een klein aantal visjes haalt de volgroeide fase.Andere soorten steken meer energie in de zorg voor hun nageslacht en brengen dan ook minder kroost voort.Zoogdieren zorgen het beste voor hun jongen.Een groot deel van hun vroege ontwikkeling brengen ze door in een veilige baarmoeder, en na de geboorte worden ze nog lang door één of beide ouders verzorgd.Dat gebeurt vooral bij zoogdieren die een complex sociaal leven hebben zoals apen en olifanten.Zo'n leven vergt een lange opleiding, en deze dieren hebben daarom ook grotere hersenen.
En is het wel een handige strategie in de natuur om veel nageslacht te krijgen?
Alle diersoorten doen hun best om zo veel mogelijk levensvatbaar nageslacht op de wereld te zetten.Meestal is een gebrek aan voedsel of ruimte de reden dat het aantal afneemt, maar dit probleem hebben de dieren vaak zelf opgelost door verschillende voortplantingsstrategieen te ontwikkelen.Sommige soorten steken slechts weinig tijd en energie in de verzorging van hun kroost en kunnen daardoor veel nageslacht krijgen.De prijs voor deze strategie is dat de jongen zich niet al te best kunnen redden en vaak jong sterven.Dit geldt bijvoorbeeld voor veel vissoorten.Maar het aantal eitjes dat vissen leggen is soms indrukwekkend.Een goede kandidaat voor het vruchtbaarste dier op aarde is de maanvis, die ongeveer twee ton weegt.Het vrouwtje kan wel 300 miljoen eitjes leggen.Maar slechts een klein aantal visjes haalt de volgroeide fase.Andere soorten steken meer energie in de zorg voor hun nageslacht en brengen dan ook minder kroost voort.Zoogdieren zorgen het beste voor hun jongen.Een groot deel van hun vroege ontwikkeling brengen ze door in een veilige baarmoeder, en na de geboorte worden ze nog lang door één of beide ouders verzorgd.Dat gebeurt vooral bij zoogdieren die een complex sociaal leven hebben zoals apen en olifanten.Zo'n leven vergt een lange opleiding, en deze dieren hebben daarom ook grotere hersenen.
dinsdag 5 januari 2010
Leguaan op hoge poten door mier
Een stekelleguaan in het Zuidoosten van de VS laat prachtig zien hoe snel de evolutie in de dierenwereld kan gaan.In 1930 kwam de vuurmier vanuit Zuid-Amerika naar de VS. Leguanenfamilies die op dezelfde plaatsen als de vuurmieren leven, kregen vervolgens in nog geen 80 jaar andere ach^terpoten;hun achterpoten zijn 5% langer dan op plaatsen waar de vuurmier niet voorkomt.Dat blijkt uit het onderzoek van Lee Tracy Langklide,hoogleraar biologie aan de Penn State University.Door zijn lange achterpoten kan de leguaan een vuurmier makkelijker van zich afschudden.De agressieve mieren vallen de leguanen aan en injecteren ze met een verlammend gif;waarna ze de dieren verorberen.Langklide heeft op een aantal locaties leguanen bestudeerd en zag daarbij dat de achterpoten van de leguanen die vuurmieren maar al te goed kennen, langer zijn, en dat de stekelleguanen die in 'mierenland'leven bepaalde afweermechanismen ontwikkeld hebben.Zo zal een leguaan die de vuurmier wel kent proberen de aanvallende mieren van zich af te schudden voordat hij de benen neemt.Maar een leguaan die de mier niet kent, zal stil blijven liggen en zijn oren sluiten.
Abonneren op:
Posts (Atom)