zaterdag 6 februari 2010

kwallen zijn de gardes van de zee

Zeedieren blijken bijbaantjes te hebben.Door te bewegen roeren kwallen,krill,plankton,vissen,inktvissen,walvissen en veel andere dieren het water in de oceaan goed door.Dit hebben biofysici van het California Institute of Technology aangetoond.Door onschadelijke groene inkt in het water te druppelen voor een paar kwalletjes hebben de onderzoekers nu het effect gemeten dat de dieren op het omringende water hebben.Al draagt elk dier maar een heel klein beetje bij in verhouding tot de watermassa's,de beweging van alle dieren samen heeft evenveel effect als planetaire en geofysische krachten die getijden,zeestromen en windgordels veroorzaken.De onderzoekers hebben dus een nieuwe factor gevonden voor de manier waarop warmte,gas en voedsel in de oceanen verspreid worden.Dit helpt bij het begrip van klimaatveranderingen,want er zit enorm veel broeikasgas in zee.

vrijdag 5 februari 2010

zo tellen we de dieren

We hebben een uitgebreide feitenkennis van het leven van vele dieren,maar we kunnen bijna nooit zeggen hoeveel exemplaren ervan zijn,al lijkt dat nog zo simpel.Wetenschappers tonen nauwelijks interesse in de exacte wereldpopulatie van een soort.Vaak bestuderen ze in een bepaald gebied subpopulaties om te zien of er van jaar tot jaar veranderingen optreden.En de methodes die ze hanteren varieren dan ook van soort tot soort.

Krill: het meest voorkomende organisme ter wereld: Krill is een kreeftachtige van circa 1 cm,en een belangrijke voedselbron voor robben,walvissen en pinguins.Om het aantal te tellen,halen wzeebiologen een fijnmazig net door het water.Aan de hand van de vangst berekenen ze hoeveel krill er in een kubieke meter zit.Het resultaat is:30.000 krill per m x25 miljard m zeewater,rekening houdend met diepte en temperatuur=750 biljoen stuks.

Papegaaiduikers: gewoon broedplaatsen tellen.Sommige soorten kunnen het best geteld worden op de broedplaats-als die bekend is.Papegaaiduikers broeden in koilonies op de rotsen.Varend langs de richels op de rotsen tellen de biologen alle nesten,waarna ze de aantallen inschatten.Papegaaiduikers komen voor in de noordelijke streken zoals de Faroereilanden,Groenland,Ierland,Ijsland,Noord-Amerika en Rusland.15 miljoen in totaal.

Blauwe walvis: verstopt zich in zee.Elk jaar fotografeert men op dezelfde locaties walvissen die aan een litteken of kleur te herkennen zijn.Er komem nieuwe bij,andere sterven.Met de verzamelde gegevens kan een grove schatting gemaakt worden van de totale populatie,inclusief de walvissen onder water.Onderzoekers gaan ervan uit dat er 11 populaties blauwe walvissen zijn in vier regio's;in het Noorden van de Atlantische oceaan 600-1500,in de Stille oceaan 2000-3000,in het Noorden van de Indische oceaan circa 400 en rond de Zuidpool een paar duizend.In totaal dus een stuk of 6000 dieren.

olifant:kuddedieren geteld door vliegtuigen en via DNA: Olifanten worden vanuit de lucht geteld.Maar zelfs olifanten worden nog weleens over het hoofd gezien.Daarom wordt de telling aangevuld met monsters van ontlasting en daaruit geisoleerd DNA voor een register-net als het fotoregister van walvissen.Het register zal nooit compleet zijn,maar benadert het juiste aantal.De populatie Afrikaanse olifanten wordt geschat op 400.000 dieren.

Kraanvogel:Allemaal op een plek:Soorten met een klein leefgebied laten zich vrij makkelijk tellen,zoals de Siberische kraanvogel.Die overwintert voor zover bekend aleen bij drie meren in China.Maar zelfs in de makkelijke gevallen gaat het om een grove schatting aan de hand van de tellingen die vaak bij slecht zicht en in lastige omstandigheden zijn uitgevoerd.Diverse kraanvogels zijn nu uitgerust met sattelietzenders waarmee ze gevolgd worden;daar wordt de schatting al een stuk nauwkeuriger van.Ornithologen houden het op zo,n 3200 vogels.

Springstaart:op de vlucht voor hitte. Springstaarten zijn primitieve insecten van enkele millimeters die een grote rol spelen bij de compostering.Vaak zijn er honderduiwenden per vierkante meter,en ze horen bij de talrijkste diersoort in millimeterformaat.Ecologen tellen springstaarten op bijna dezelfde wijze als zeebiologen krill tellen.ze gooien een bodemmonster in een trechter en warmen het vervolgens op.De diertjes vluchten voor de warmte en komen in een bakje terecht,waarna de onderzoekers ze tellen.Gemiddeld zijn er in het bos ongeveer 50.000 per viekante meter.

Blau

zondag 31 januari 2010

biodiversiteit

In elke habitat,of het nu op de grond is,in bomen of in het water,zijn het in eerste instantie vooral de grote dieren die onze aandacht trekken: vogels,zoogdieren,vissen,vlinders.Pas na verloop van tijd treden de kleinere soorten op de voorgrond.Tussen de planten blijken ontelbare insecten te kruipen, en onder de grond leven wormen en allerlei naamloze levensvormen die haastig wegkronkelen zodra je de spade de grond insteekt.Dan zijn er de mieren die naar alle kanten uitzwermen en als hun nest wordt blootgelegd: tussen vergeelde graswortels laten zich vaak keverlarven zien.

Keer je een steen om,dan gaat er opnieuw een wereld van kleine soorten voor je open:spinachtige wezens en een scala bleke,onbekende diertjes in allerlei gedaanten. Minuscule kevertjes vluchten voor het plotselinge licht en pissebedden krullen hun lijf tot een balletje.Duizenden miljoenpotigen wringen zich als gepantserde sciencefictionfiguurtjes in de dichtsbijzijnde spleet.Samen met bacterien en andere onzichtbare micro-organismen die tussen de zandkorrels in de bodem nestelen of rondzwemmen,vormen deze bodemdiertjes de spil van het leven op aarde.De volledige ondergrondse habitat is een levend geheel.Vrijwel alle stoffen die de zandkorrels omgeven,zijn door levende wezens geproduceerd.Stel dat de organismen uit een van de hier afgebelde kubussen volledig zouden verdwijnen.Het leven in de kubus zou dan volledig op zijn kop worden gezet.De moleculen in de bodem of het stroombed zouden kleiner en meer basaal worden.Zuurstof-,kooldioxide-en andere gasconcentraties zouden veranderen.Over het geheel genomen zou een nieuw natuurlijk evenwicht ontstaan dat meer doet denken aan een verre,steriele planeet.De aarde is de enige bekende planeet met een biosfeer.Die dunne,membraanachtige laag van leven is onze enige thuis.En zij is zelf in staat het vexacte milieu te handhaven dat wij nodig hebben om in leven te blijven. De meeste organismen en soorten in de biosfeer leven aan of vlak onder het aardoppervlak,in hun lichaam spelen zich de cyclische chemische reacties af waarvan al het leven afhankelijk is.Er zijn soorten die dood plantaardig of dierlijk materiaal dat op de grond ligt afbreken met een precisie waaraan geen menselijke technologie kan tippen.Gespecialiseerde roofdieren en parasieten voeden zich op hun beurt met deze aaseters.Deze voortgaande cyclus van geboorte en dood zorgt ervoor dat voedingsstoffen terugkeren in het plantenrijk,zodat daar het proces van fotosynthese kan doorgaan.Zonder de soepele samenwerking tussen al deze schakels zou de biosfeer ophouden te bestaan.We hebben al deze biomassa en biodiversiteit dus nodig.Maar desondanks weten we niet veel over het leven in de bodem,ook wetenschappers niet.Zo zijn tot dusver ongeveer zestigduizend fungisoorten ontdekt en onderzocht,waaronder paddenstoelen,roestsoorten en schimmels;maar specialisten schatten dat er in totaal ruim anderhalf miljoen soorten bestaan.Een van de talrijkste dierengroepen op aarde zijn de nematoden of rondwormen,waaronder een hele klasse nauwelijks zichtbare wormpjes sie overal onder de grond te vinden zijn.Tienduizenden soorten rondwormen zijn bekend,maar het werkelijke aantal ligt mogelijk in de miljoenen.Schimmels en rondwormen worden in aantal op hun beurt overtroffen door nog kleinere organismen.Een gram tuinaarde bevat miljoenen bacterien die duizenden soorten vertegenwoordigen.De meeste ervan zijn nooit beschreven.Tot de beter bestudeerde insecten behoren de mieren met ruim twaalfduizend beschreven soorten.Toch ligt een aannemelijke schatting van het werkelijke aantal op het dubbele,mogelijk zelfs het driedubbele.Het bodemleven is geen willekeurige mix van soorten.Schimmels,bacterien,wormen,mieren en al die andere dieren zijn niet ongeordend in de bodem beland.Soorten van een diergroep zitten elk op hun eigen diepte in de bodem.Want het micromilieu verandert geleidelijk maar ingrijpend als je van vlak boven het oppervlak afdaalt.Centimetr voor centimeter veranderen zaken als lichthoeveelheid,temperatuur,grootte van holten,chemische eigenschappen van lucht,water en bodem,beschikbare voedingsstoffen en de voorkomende soorten organismen.De combinatie van al deze eigenschappen definieert het ecosysteem tot op microniveau.Elke soort is het best aangepast aan het overleven en voortplanten in zijn niche.Bodemwetenschappen met name bodembiologie,ontwikkelen zich momenteel snel tot een belangrijke wetenschappelijke discipline.

Gelovigen laten archeologisch rapport aanpassen: "Aarde is slechts 6.000 jaar oud"

Gelovigen laten archeologisch rapport aanpassen: "Aarde is slechts 6.000 jaar oud"

woensdag 27 januari 2010

beestjes in bed

Een huistofmijt is kleiner dan een halve millimeter en hij bijt niet.Hij vindt jou zelfs superleuk,want hij is verzot op huidschilfers en haartjes die je elke dag verliest.Omdat hij het liefst op warme,vochtige plaatsen zit,gaat hij meestal in je matras wonen (die wordt nat van je zweet).Jammer genoeg doet hij dat niet alleen,en brengt hij meestal duizenden vriendjes mee.Ze krijgen ook heel snel kindjes.En dat kan een probleem zijn,want veel mensen zijn allergisch voor... hun drolletjes!Vandaar dat je je kamer geregeld moet schoonmaken en verluchten,want ze houden niet van stofzuigers en koude lucht.

maandag 25 januari 2010

ons brein groeide in ijstijd

De hersenen van de oermens gingen plotseling groeien toen het klimaat kouder werd,en onze voorvaderen ontwikkelden zich daarna tot de intelligente Homo Sapiens-de denkende mens.

Zo'n 2,5 miljoen jaar geleden waren de omstandigheden optimaal en konden de hersenen van onze voorouders extra hard groeien,aldus onderzoekers van de Howard University in Washington D.C. en het Duitse Max Planck-instituut voor biogeochemie.Tot dat moment was het een paar graden warmer op aarde dan nu,waardoor grote hersenen hun warmte niet kwijt hadden gekund.De hersenen konden niet groter worden dan circa 600 kubieke centimeter zonder oververhit te raken.De onderzoekers hebben berekend dat de primitieve hersenen van de Homo habilis een temperatuurdaling van slechts 1,5 graden nodig hadden gehad om hun warmte kwijt te raken en door te groeien tot een herseninhoud van 1000 kubieke centimeter,zoals te zien is bij de beter ontwikkelde Homo Erectus.De groei van onze hersenen is echter niet veroorzaakt door het koudere klimaat.De oorzaak moet gezocht worden in de evolutie,waarin grote hersenen een enorm voordeel opleverden in de dagelijkse strijd om te overleven.De kou was meer de omstandigheid die de groei mogelijk heeft gemaakt.

Prehistorische mens kon succesvol amputeren

Prehistorische mens kon succesvol amputeren

zondag 24 januari 2010

Waarom struisvogels niet kunnen vliegen

Waarom struisvogels niet kunnen vliegen

dieren spoelden aan op madagaskar

De unieke verzameling dieren op het Afrikaanse eiland Madagaskar is er waarschijnlijk gewoon aangespoeld.Hoe de bizarre zoogdieren zoals lemuren,maki's en vingerdieren,er vijftig miljoen jaar geleden zijn aanbeland,was tot nu toe een mirakel.Jason Alo ( universiteit van Hong Kong)komt nu met een doorbraak.De dieren zouden door gunstige oceaanstromen op boomstronken en andere vegetatie van Afrika naar Madagaskar zijn gedreven om zich daar verder te ontwikkelen.Daarom zouden er ook enkele kleine zoogdieren zitten.De grote dieren zouden immers gezonken zijn.

zondag 17 januari 2010

de aarde in cijfers

ouderdom van de aarde: 4,6 miljard jaar

gewicht: 5,967 X 10²4 kg

Lengte (pool tot pool): ca 12500 km

Omtrek bij evenaar: ca 40.000 km

In 1 UUR krijgt de aarde meer energie van de zon dan wij in een heel jaar uit gas,olie en kolen halen.

30% is het albedo van de aarde,dat is het percentage zonlicht dat weerkaatst wordt en weer de ruimte in gaat.

12.261 meter diep is de diepste boring ter aarde,op het schiereiland Kola in Rusland.Als de aarde een lichaam was,zou het nog geen muggeprikje zijn.

21 dagen duurt het om de ontoegangkelijkste plek ter wereld te bereiken,op 5200 meter hoogte in het Tibetaanse Hoogland.Te voet.

147°C zit er tussen de hoogste en de laagste gemeten luchttemperatuur.

800 actieve sattelieten draaien om de aarde,met 600.000 stuks schroot van meer dan 1 cm erom heen.

99% van het binnenste van de aarde is minimaal 1000°C.

Vanaf de evenaar ligt het centrum 6378 km onder het aardoppervlak.Het zou acht uur duren om erheen te vliegen.

1600 km is de afstand tot de volgende kust als je op Bouvet staat,het meest afgelegen eiland ter wereld in de zuidelijke Atlantische Oceaan.Antartica is het dichts bij;om in bewoond gebied te komen moet je dus naar Afrika,2260 km naar het noorden.

478 km zonder enige kromming.De langste rechte spoorweg ter wereld doorkruist Nullabor Plain in Australie.

24 cm-zo veel beweegt de Tongaplaat per jaar.Daarmee is het de snelste tektonische plaat ter aarde.

19.752 meter is het verschil tussen het hoogste punt ter aarde,de top van de Mount Everest,en het diepste punt in zee,op de bodem van de Marianentrog.Het diepste punt op het land is de oever van de Dode Zee.Daar sta je 4176 meter onder de zeespiegel.

1 maan telt onze planeet.Ter vergelijking:Saturnus heeft er zeker 61.

De maan creeert sterke getijden op aarde.In de Baai van Fundy aan de Canadese oostkust is het verschil tussen eb en vloed soms wel 16 meter.

6,8 miljard mensen zijn er op de aarde.Dat waren er 12.000 jaar geleden hooguit 10 miljoen.Pas rond 1810 kwamen we aan 1 miljard.En in 25 jaar (1974-1999) steeg de wereldbevolking van 4 tot 6 miljard.

6200m² bos
7200m² landbouwgrond
54.000m² zee

zou elke aardbewoner bezitten als alles eerlijk werd verdeeld.

Zou je alle hoogtes gladstrijken,dan zou de aarde bedekt zijn met 2500 meter water.

Slechts 10% van het natste halfrond van de aarde is land.71% van de hele planeet staat onder water.Slechts 0,3 van al het water is zoet water. De zeespiegel is niet vlak.Het verschil tussen het hoogste en het laagste punt kan wel 160 meter zijn.Dat is toch een halve Eiffeltoren.

Waarom zijn berkenbomen wit?

Bomen hebben meestal een donkere stam,maar berken niet.Waarom is dat?

Veel bomen in het hoge,koude noorden hebben een witte of lichte schors.Een witte schors reflecteert meer zonlicht dan een donkere schors,dus door zijn lichte kleur houdt de berk zijn temperatuur in de winter op een constant laag niveau.Het lijkt overbodig om de temperatuur laag te houden in een koud klimaat,maar als de temperatuur van een boom dagelijks rond het vriespunt schommelt,neemt de kans op vorstschade toe,zoals diepe scheuren in de boomschors.Dergelijke scheuren zijn ideale plaatsen voor ongedierte en ziekten,en daardoor kan de boom snel afsterven.Met een witte of lichte schors nemen de overlevingskansen van de boom op lange termijn toe,dat is waarschijnlijk de reden dat de evolutie bomen met een lichte bast heeft geselecteerd voor koude gebieden.Bomen met een donkere bast hebben hier minder goede kansen om te overleven,en brengen dus minder nieuwe bomen voort.Het is niet geheel duidelijk waardoor de witte berkenkleur precies wordt veroorzaakt.Een mogelijke verklaring is dat de dodoe cellen op de schors het licht op een bepaalde manier reflecteren.Het menselijke oog neemt deze materiaaleigenschap waar als witte tint.

zaterdag 16 januari 2010

in het spoor van Alexander Von Humboldt deel 3

Alexander Von Humboldt belangrijkste motief om tijdens zijn expeditie door Amerika Venezuela aan te doen,is een tocht over de Rio Orinoco en de Rio Negro,een zijrivier van de Amazone.Deze avontuurlijke tocht maken Humboldt,zijn reisgezel Bonpland en hun twee Spaanse begeleiders aan boord van een lange kano,die door vier indiaanse roeiers wordt bediend.Onderweg passeert het expeditieteam tal van opmerkelijke plekken,en onder meer passages in Boca de La Tortuga,San Fernando de Atabapo en de stroomversnelling van de Atures krijgen ruim aandacht in Humboldt reisverslag.Na weken op het water bereikt Humboldt de Rio Casiquiare,een natuurlijk kanaal tussen het stroomgebied van de Oricono en dat van de Amazone.Voor Humboldts passage hadden militairen en missionarissen deze verbinding tussen de twee grote stroomgebieden al ontdekt,maar in wetenschappelijke kringen bestond er toen nog steeds veel twijfel over.Vandaar dat Von Humboldt de 300 kilometer lange Rio Casiquaire wilde afvaren,meten en correct in kaart brengen.Simpel verloopt die uitdaging niet.Het bewolkte weer verhindert hen op sommige dagen om waarnemingen uit te voeren en bovendien worden ze aan de rand van de rivier voortdurend aangevallen door muggen en andere insecten.Veel mogelijkheid om op land de jungle in te trekken heeft Alexander Von Humboldt hier dus niet,en misschien net daarom mist hij een ontmoeting met de Yanomami-indianen.Dit is een van de meest primitieve stammen in het Amazonewoud die pas in de loop van de 20 ste eeuw werd ontdekt.Meer dan een eeuw na Humboldts bezoek dus.Door de eeuwenlange afzondering van de moderne samenleving leven deze indianen nog steeds volgens hun authentieke levenswijze,al wordt hun leefgebied tegenwoordig bedreigd door illegale goudzoekers.Zij stelen niet enkel de bodemschatten van dit gebied,maar in hun zog volgen vaak geweld en prostitutie,terwijl hun activiteiten ook het water vervuilen.Ter bescherming van de Yanomami-indianen is de linkeroever van de Rio Casiquaire in de jaren 1990 door Unesco tot biosfeerreservaat uitgeroepen-een zege voor de uitzonderlijke natuurrijkdom in dit afgelegen stuk Amazonewoud.Al varend op de Rio Casiquaire blijken Humboldts woorden uit zijn legendarische reisverslag dan ook nog steeds actueel:'Hier in dit vruchtbare land,bedekt met een eeuwig groen gebladerte,zoekt men tevergeefs naar sporen van de krachtige mensheid.Men waant zich in een andere wereld,totaal verschillend van die waar men geboren is.'

DNA sluipwesp bepaalt voorkeur prooi

DNA sluipwesp bepaalt voorkeur prooi